مقالات کارشناسی ارشد حقوق خصوصی علامه 89

با هدف ارائه مقالات دانشجویان کارشناسی ارشد حقوق خصوصی دانشگاه علامه

بهترین روش پرداخت بین المللی ثمن در تجارت بین الملل

مقدمه

اصولا پرداخت ثمن با تسلیم مبیع تقارن دارد. غالبا عقود منعقده در تجارت بین الملل از نوع عقودی هستند که به آنها عقد غائبین یا غیر حضوری اطلاق می گردد. در بیع بین الملل به جای پرداخت دیداری که مستلزم اعتماد فراوان متعاملین به یکدیگر یا تسلیم مبیع به مشتری است لزوما باید از روش های جایگزین استفاده نمود که علاوه بر تأمین مالی تضمینی نیز در آن خصوص به دست دهند.غالبا در تجارت بین الملل انتقال اسناد رخ می دهد (ابعاد حقوقی و روشهای پرداخت در تجارت الکترونیک و تجارت بین المللی سنتی، سید علی شبستری)

 در معاهدات تجاری بین المللی مقصود از «ثمن» پولی است که فروشنده در مقابل دریافت آن مالکیت کالا را به خریدار انتقال می دهد مبلغ این پول می تواند بعد از انعقاد عقد مورد توافق قرارداد گیرد.

روش های پرداخت ثمن، برای به حداقل رسانیدن خطر عدم پرداخت، در طول تاریخ تحولاتی را پشت سر گذاشته است. تا اواخر قرن هجدهم، داد و ستد جهانی روشی ثابت و ابتدایی داشت، خریدار یا نماینده او شخصا به فروشنده مراجعه می کرد و با پرداخت ثمن به صورت نقد، کالا را تحویل می گرفت و با خود حمل می کرد. به این ترتیب هیچ یک از طرفین در معرض عهد شکنی و نقض عقد توسط طرف دیگر قرار نمی گرفت و هیچ خطری پرداخت وجه را تهدید نمی کرد.

انقلاب صنعتی اروپا و امریکا، در تجارت بین المللی نیز انقلابی به جود آورد که به علت ضرورت مداخله اشخاص و موسسات مختلف در حمل و نقل کالا از یک طرف و پرداخت ثمن از طرف دیگر، امکان اعمال روش ابتدایی ثمن را غیر عملی نمود. به منظور حل مشکل، ابتدا روش های پرداخت داخلی در تجارت بین المللی مورد استفاده قرار گرفت که به علت عدم کفایت آن، پرداخت با اعتبارات اسنادی که شباهت زیادی به روش ابتدایی تحویل همزمان کالا و تسلیم ثمن دارد به کار گرفته شد. (روشهای پرداخت ثمن در تجارت بین المللی، دکتر حسین خزاعی)

انواع روشهای پرداخت ثمن

1-   پرداخت نقدی یا پیش پرداخت

2-   پرداخت وعده دار یا حساب مفتوح

3-   پرداخت با استفاده از اسناد تجاری یا وصول اسنادی

4-   پرداخت با استفاده از ضمانت نامه های بانکی

5-   پرداخت با استفاده از اعتبارات اسنادی. (گشایش اعتبارات اسنادی و بازرگانی برگرفته از سایت آکایران- ابعاد حقوقی و روشهای پرداخت در تجارت الکترونیک و تجارت بین المللی سنتی، سید علی شبستری)

1- پرداخت نقدی یا پیش پرداخت ((full advance payment

پرداخت نقدی راهی آسان و ساده و از طرفی ریسک پذیر بوده و پرداخت کننده را به مخاطره می اندازد.

پرداخت نقدی توافقی است که به موجب آن خریدار مطابق عقد بیع وجوهی را پیش از ساخت، تدارک یا ارسال کالای موضوع قرارداد به حسابی در دسترس بایع واریز می کند. اساسی ترین ویژگی این روش دسترسی بایع به ثمن پیش از اجرای تعهدات قراردادی است (روشهای پرداخت ثمن در تجارت الکترونیک، سید حسین میری اسفند آبادی) .

بایع پیش از اجرای تعهدات قراردادی خود به ثمن دسترسی خواهد داشت. (ابعاد حقوقی و روشهای پرداخت در تجارت الکترونیک و تجارت بین المللی سنتی، سید علی شبستری)

ایرادات روش پیش پرداخت

1.   امکان از بین رفتن کالا به وسیله ی اتفاقات خارجی قبل از تحویل. روش پیش پرداخت اگر چه برای صادر کننده امن و بی خطر است اما برای وارد کننده پر مخاطره است، وارد کننده نمی تواند مطمئن باشد که مبیع یا مقدار صحیح از آن تسلیم خواهد شد در صورتی که قبلا ثمن را پرداخته است و نهایتا تنها می تواند ثمن خود را با تأخیر پس بگیرد.

2.   افزون بر این در صورت ورشکستگی صادر کننده، وارد کننده ممکن است با وجود اینکه ثمن را پرداخته است اما بر کالا حقی نداشته باشد.

3.   ایراد دیگر این روش پرداخت این است که وارد کننده با پرداخت ثمن به صادر کننده پیش از دریافت و گاهی حتی ارسال کالا بخشی از سرمایه خود را تا پایان معامله در خارج از کشورمعطل گذاشته است.

4.   تقصیر فروشنده در تحویل کالا به خصوص تأخیر در تحویل یا عدم تحویل کالا.

5.   امکان عدم تطابق کالا با کیفیتی که در قرارداد معین شده است.

بنابراین جای تعجب نیست که پیش پرداخت، روش رایج پرداخت نمی باشد. امروزه این روش عمدتا در میان شرکت های وابسته به هم  دیگر مورد استفاده است. (جزوه درسی دکتر علی انصاری، حقوق تجارت، سال تحصیلی 90-89، دانشگاه تربیت معلم تهران - روشهای پرداخت ثمن در تجارت الکترونیک، سید حسین میری اسفند آبادی)

2- پرداخت وعده دار یا حساب مفتوح (open account trade)

توافقی است که به موجب آن وارد کننده تعهد می کند همزمان یا ظرف موعد مشخصی پس از انجام عمل معینی - معمولا ارسال کالا – از سوی صادر کننده مبلغی پول را به حساب تعیین شده ای - معمولا حساب صادر کننده – واریز نماید. گاهی وارد کننده تعهد می کند که فقط ثمن قرارداد را همزمان با دریافت کالا پرداخت کند، در این شکل از توافق صادر کننده اسناد حمل یا خود کالا را به همراه صورت حسابی دایر بر مطالبه ثمن به وارد کننده تسلیم می نماید، وارد کننده سپس بابت ثمن یک برات بانکی یا چک برای صادر کننده می فرستد یا وجه ثمن را از طریق انتقال الکترونیکی، اعتبار، انتقال تلگرافی، انتقال پستی یا شیوه ی مورد توافق دیگری به حساب معرفی شده صادر کننده حواله می نماید. این نوع حواله ی وجه از طریق سیستم بانکی به انجام می رسد اما هیچ اعتبار بانکی یا وثیقه ای جهت معامله داده نمی شود. (روشهای پرداخت ثمن در تجارت الکترونیک، سید حسین میری اسفند آبادی)

آشکارترین حسن پرداخت دارای موعد، این است که این روش هزینه های پرداخت را کاهش می دهد زیرا طرفین قرارداد کارمزدهای بالای بانکی و حق الزحمه های مربوط به اعتبارات اسنادی و سایر شکل های پرداخت که متضمن حمایت بانک و وثیقه است را متحمل نمی شوند. اما این مزیت در مقابل معایب فراوانی که این شیوه ی پرداخت در قلمرو قراردادهای بیع بین المللی به همراه دارد ناچیز می نماید.

ایرادات روش پرداخت وعده دار

1.   امکان ارتکاب تقصیر از سوی خریدار در پرداخت ثمن به خصوص تأخیر یا عدم تسلیم ثمن. در فرض استفاده از روش پرداخت وعده دار،صادر کننده با این خطر مواجه است که در صورت عدم پرداخت ثمن توسط وارد کننده فاقد پناهگاه و مامن کار آمدی است.از انجا که صادر کننده درخواست پرداخت ثمن را غالبا همراه با تسلیم کالا ارائه می کند لذا مادامی که وارد کننده از پرداخت ثمن،قصور نکرده بایع حق اقامه دعوا علیه وی را نخواهد داشت و بدین سان صادر کننده ممکن است دیگر قادر به استرداد کالا نباشد.

2.   اتفاقات خارجی ای که سبب عدم ایفای تعهد میگردد.

3.   ورشکستگی خریدار.

با توجه به اینکه اقامه دعاوی بین المللی امری پیچیده، پرهزینه و وقت گیر است بنابراین، روش پرداخت دارای موعد، تنها به هنگامی مناسب است که صادر کننده با وارد کننده و وضع اعتبار مالی وی سابقه ی آشنایی دارد. زیرا اگر پس از انجام تعهد توسط صادر کننده، وارد کننده ثمن را نپردازد تنها راه جبران خسارت اقامه ی دعاوی بین المللی است که امری پیچیده، پرهزینه و وقت گیر است.

این روش نیز در بیع بین المللی رایج نیست و غالبا میان شرکتهای وابسته، مرسوم است. (روشهای پرداخت ثمن در تجارت الکترونیک، سید حسین میری اسفند آبادی)

لازم به شرح است که برخی پیش پرداخت ثمن و پرداخت نقدی وعده دار که دو شیوه ی متفاوت پرداخت ثمن می باشند را تحت عنوان واحد روش پرداخت نقدی آورده اند.

3- پرداخت با استفاده از اسناد تجاری یا وصول اسنادی(collection)

وصول اسنادی مکانیسمی است قدیمی که از طریق آن، بانک طبق درخواست یا دستور صادر کننده با ارائه­ی یک یا چند برات و اسناد حمل مربوط به وارد کننده، ثمن را از وارد کننده وصول می نماید. وصول اسنادی دارای اقسام گوناگونی است.

شکل سنتی آن دارای چهار رکن است 1- صادر کننده 2- بانک صادر کننده (حواله کننده) 3- بانک کارگزار (وصول کننده) 4- خریدار

در این شکل فروشنده پس از ارسال کالا، اسناد لازم و براتی را که به عهده ی خریدار صادر شده را از طریق بانک صادر کننده به بانک کارگزار می رسانند و بانک کارگزار پس از ارائه برات به خریدار در صورت اخذ ثمن یا گرفتن قبولی، اسناد را آزاد کرده و ثمن و برات قبولی شده را به بانک صادر کننده برمی گردانند تا به فروشنده تحویل داده شود.

وصول اسنادی معمولا مشتمل بر دو دسته از اسناد است 1- اسناد تجاری 2- اسناد مالی

اسناد تجاری شامل بارنامه، بیمه نامه یا گواهی بیمه، سیاهه ی تجارتی، گواهی بازرسی، گواهی مبدأ، مجوزهای صادرات و واردات، گواهی بهداشت و سایر اسناد غیر مالی است.

اسناد مالی شامل حوالجات، بروات تجاری و سفته می باشد. (ابعاد حقوقی و روشهای پرداخت در تجارت الکترونیک و تجارت بین المللی سنتی، سید علی شبستری)

انواع برات وصولی 1- ساده 2- اسنادی

ویژگی های سند تجاری

1-   قابل نقل و انتقال است

2-   متضمن دستور پرداخت به رویت یا به وعده از رویت است

3-   جایگزین پول است

4-   مقررات و امتیازات قانونی خاص دارد (از جمله مسئولیت تضامنی)

برات:

پرکاربرد ترین سند تجارتی در معاملات بین المللی برات است و عبارت از نوشته یا سندی است که به موجب آن شخصی به شخص دیگر امر می کند مبلغی در وجه یا به حواله کرد شخص ثالثی در موعد معینی پرداخت کند.

برات باعث می شود که فروشنده با داشتن سند تجاری معتبری که مورد قبول مشتری واقع شده بتواند آن سند تجاری را از طریق انتقال یا تنزیل به وجه نقد تبدیل کند و ثمن معامله را به دست آورد.

برات بین المللی

براتی است که محل صدور یا پرداخت آن، در سند قید و حداقل دو محل از مکانهای ذیل نیز که در دو کشور مختلف واقع است در آن تصریح شده باشد: الف- محلی که در آن برات صادر شده

ب- محلی که در کنار امضاء برات کش (محیل) ذکر شده است

ج- محلی که در کنار اسم براتگیر (محال علیه) ذکر شده است

د- محل پرداخت (ماده 8 کنوانسیون آنسیترال مورخ 1989 راجع به برات و سفته بین المللی)

مزایای اسناد وصولی

وصول اسنادی دو مزیت برای صادر کننده به همراه دارد. اولا صادر کننده کالا را تا قبل از اخذ ثمن یا قبولی در اختیار دارد، ثانیا صادر کننده حتی پس از اعطای اعتبار به وارد کننده نیز می تواند به ثمن دست یابد زیرا وی می تواند برات را تنزیل و وجه آنرا دریافت کند.

اسناد وصولی مزایای متقابلی را نیز برای وارد کننده به همراه دارد. مهمترین مزیت این است که وارد کننده امکان می یابد پیش از پرداخت یا قبولی برات، اسناد مالکیت را وارسی و کنترل نماید. چنانچه اسناد رضایت بخش بوده اهداف وارد کننده از حیث کیفیت و کمیت مبیع علی الظاهر برآورده شده است. بدین سان اسناد وصولی به نحوی نیازهای طرف های تجاری را بر طرف می نماید که حد واسط بین مکانیسم پرداخت دارای موعد و روش پیش پرداخت می باشد.

ایرادات روش اسناد وصولی

1-   با وجود مزایای مذکور اسناد وصولی معایب خاص خود را دارند. از منظر صادر کننده، وارد کننده ممکن است با امتناع از پرداخت یا قبول برات، برات صادره را پرداخت نکند حال آنکه کالا در آبهای بین المللی در حال حمل است یا قبلا به کشور وارد کننده رسیده است.

خودداری وارد کننده از پزداخت در این مرحله بدین معناست که صادر کننده ناگزیر است خریدار دیگری را جهت خرید کالا در خارج بیابد که ممکن است خریدار حی و حاضری در آنجا وجود نداشته باشد. در صورت فقدان خریدار و بازار فروش برای نقد کردن کالا، ممکن است ناگزیر شود با تحمل هزینه های اضافی، کالا را مجددا به کشور خود بازگرداند چنانچه کالا فاسد شدنی بوده و در طی این مدت ارزش خود را از دست بدهد یا کالا در کشور صادر کننده قابل فروش نباشد، وضع از این نیز بدتر خواهد بود.

2-   اصلی ترین ضمانت اجرای صادر کننده در صورت عدم پرداخت ثمن، مطالبه خسارات ناشی از تخلف، از اجرای قرارداد است که طرح چنین دعوایی دارای مشکلات و هزینه های فراوان است.

3-   از طرفی صادر کننده در معرض خطر ورشکستگی وارد کننده نیز قرار دارد.

4-  پرداخت با استفاده از ضمانت نامه های بانکی

در این روش بانک ضامن - پرداخت دین یا انجام کار- است و معمولا ضمانت نامه بانکی، تعهدی مطلق (نه مشروط) از سوی بانک برای پرداخت است.

به نظر ضمانت نامه بانکی، قراردادی غیر معین بوده و با ضمان قانون مدنی (ماده 684 به بعد قانون مدنی) متفاوت است زیرا تعهد پرداخت بانک ضامن در ضمانت نامه بانکی مستقل از تعهد ضمانت خواه (متعهد اصلی) است در حالیکه تعهد ضامن در ضمان عقدی، تابع تعهد متعهد اصلی می باشد و بر همین اساس ضامن می تواند به ایراداتی که مضمون عنه در مقابل مضمونه له از آن برخوردار است استناد کند اما در رابطه با ضمانت نامه بانکی به موجب اصل استقلال ضمانت نامه بانکی، بانک ضامن نمی تواند به ایرادات ناشی از قرارداد پایه استناد کند.همین امر در رابطه با اعتبارات اسنادی نیز حاکم است.

در این روش بانک­ها مستقیما درگیر هستند و به نوعی نقش محوری و کلیدی دارند. روشی بسیار موثر و پرکاربرد است. این ضمانت نامه ها ممکن است به وسیله خریدار تحصیل گردند. که در این صورت هدفشان تضمین پرداخت قیمت خرید به فروشنده به وسیله جانشین کردن یک پرداخت کننده معتبر به جای خریدار است و یا ممکن است توسط فروشنده تحصیل گردند که هدفشان اطمینان دادن به خریدار است در موردی که ممکن است وی به علت خسارات ناشی از عدم تحویل کالاها یا تحویل ناقص یا دیگر موارد عدم اجرای قرارداد، از فروشنده مطالبه خسارت کند به عبارت دیگر ضمانت انجام کار است. (ابعاد حقوقی و روشهای پرداخت در تجارت الکترونیک و تجارت بین الملل سنتی، سید علی شبستری)

مفاد مشترک ضمانت نامه­های بانکی

تعیین مفاد ضمانت نامه از جمله دغدغه­های مهم طرفین قرارداد پایه است و از آنجا که ضمانت نامه نتیجه قرارداد پایه بوده و بانک گشایشگر ضمانت نامه به خاطر مشتری خود و به حساب وی وارد این رابطه قراردادی می شود، بنابراین مفاد مختلف مورد توافق طرفین قرارداد پایه باید برای بانک نیز قابل قبول باشد. مهمترین مسئله ای که باید در ضمانت نامه شفافیت لازم را داشته باشد تبعی بودن یا استقلال ضمانت نامه است. برخی دیگر از مواردی که از جمله مفاد مشترک ضمانت نامه های بین المللی است عبارت است از: نام طرفین قرارداد، شروط مقدم، مدت اعتبار، تمدید مدت، تاریخ خاتمه آن، مقررات مربوط به مبلغ ضمانت نامه و کاهش تدریجی آن، فرس ماژور، تهاتر، انتقال، دادگاه صالح و قانون حاکم. (بررسی مفاد مشترک ضمانت نامه بانکی مورد استفاده در تجارت بین الملل، دکتر مرتضی شهبازی نیا)

شیوه های متداول پرداخت در ضمانت نامه بانکی

در ضمانت نامه بانکی با توجه به اصل استقلال از قرارداد پایه حقوق و تعهدات طرفین عمدتا به وسیله شروطی معین می شوند که شروط پرداخت نام دارند و بر همین اساس ضمانت نامه ها از لحاظ شیوه ی پرداخت در یکی از چهار دسته ذیل قرار می گیرند.

1)   ضمانت نامه های قابل پرداخت به صرف در خواست

2)   ضمانت نامه های قابل پرداخت با درخواست منضم به اعلام کتبی تخلف اصیل از قرارداد پایه

3)   ضمانت نامه های قابل پرداخت با در خواست منضم به گواهی شخص ثالث

4)   ضمانت نامه های قابل پرداخت با درخواست ملزم به رأی دادگاه یا داور (شیوه­های پرداخت ضمانت نامه­های بانکی و ماهیت اسنادی آن­ها، دکتر مرتضی شهبازی نیا).

قواعد حاکم بر ضمانت نامه بانکی

منبع اصلی شکل گیری قواعد حقوقی حاکم بر ضمانت نامه های بانکی، عرف بازرگانی بین المللی است.

اگر این قواعد برخلاف عرف بازار باشند قطعا و بدون شک با شکست روبرو خواهند شد و به عنوان قاعده ای متروک و بلااستفاده به حساب می­آیند و بازرگانان برخلاف این قواعد به عرف مشترک خود عمل می کنند و به همین دلیل است که نظام حقوقی ضمانت نامه بانکی بر اساس تغییر عرف تغییر پیدا کرده است تا پاسخ گوی نیازها ی بازرگانان باشند. (تحول نظام حقوقی ضمانت نامه بانکی در مقررات اتاق بازرگانی بین المللی، دکتر گودرز افتخار جهرمی، دکتر محمد عیسی تفرشی، دکتر مرتضی شهبازی نیا)

5-  پرداخت با استفاده از اعتبارات اسنادیletter of credit)_ documentury credit)

قراردادی است که به موجب آن وارد کننده (صاحب حساب، متقاضی اعتبار) به بانک گشاینده اعتبار دستور می دهد ثمن را به صادر کننده (ذینفع اعتبار) بپردازد. بانک گشاینده اعتبار به مجرد ارائه اسناد مقرر مستقیما یا با واسطه بانک دیگری (بانک معرفی شده) که در کشور صادر کننده واقع است ثمن را به صادر کننده می پردازد. به عبارت دیگر اعتبار اسنادی سندی است که به موجب آن یک بانک بر اساس درخواست مشتری، پرداخت وجهی را به ذینفع در قبال ارائه اسنادی مشخص، بر عهده می گیرد و می توان گفت اعتبار اسنادی عبارت است از التزام گشاینده اعتبار که معمولا یک بانک است در مقابل ذینفع اعتباری که معمولا به تقاضای خریدار ( مشتری بانک) گشایش می شود و بانک را مکلف می کند که به شرط رعایت شرایط مقرر در اعتبار از جانب ذینفع، بروات مربوط را تا میزان اعتبار بپردازد ولی دستور دهنده مسئولیت بازپرداخت وجه اعتبار به بانک را خواهد داشت بنابراین در اعتبارات اسنادی براساس توافق فروشنده و خریدار، خریدار ترتیبی می دهد که پرداخت قیمت خرید از طریق بانک صورت پذیرد.

این روش متداول ترین شیوه پرداخت ثمن در تجارت بین المللی است به طوری که به خون حیات بازرگانان معروف شده است.

اعتبار اسنادی نوعی تعهد کتبی بانک است و اگر بانک به جای اعلامیه کتبی از پیام الکترونیک (داده پیام) استفاده کند، به این روش اعتبار اسنادی الکترونیک گویند.

در این مورد پرداخت وجه یا قبولی برات صادر کننده، مستقیما از جانب مشتری انجام نمی شود بلکه به وسیله بانک که این اعتبار نامه را به خریدار داده انجام می شود.

معمولا تعهد بانک ها در قبال تحویل فاکتورها و اسناد حمل است. این امر در کشور فروشنده و با ارائه اسناد مذکور انجام می گردد. (ابعاد حقوقی و روشهای پرداخت در تجارت الکترونیک و تجارت بین الملل سنتی، سید علی شبستری)

حداقل اسنادی که معمولا حین مبادله مورد لزوم می باشد:

1-  سیاهه تجارتی ((Commercial invoice

2-  بارنامه ( Bill of lading)

3-  گواهی مبدأ (Certificate of origine)

4-     گواهی بیمه ((Certificate of insurance (انواع اعتبار اسنادی و برات حصولی، پوران باستانی)

خریدار از بانک گشاینده اعتبار،درخواست میکند اعتباری را به نفع بایع گشایش نماید.بانک گشاینده پس از افتتاح اعتبار از بانک معرفی شده درخواست می کند مراتب را به بایع اطلاع دهد.بانک معرفی شده اعتبار را به بایع ابلاغ و در صورت لزوم ان را تایید می کند.بایع مبیع را ارسال و اسناد مقرر را به منظور دریافت ثمن یا تحصیل قبولی ،به بانک معرفی شده ارائه می کند.

بانک معرفی شده در صورت انطباق اسناد با اعتبار،برات صادره از سوی بایع را قبول یا پرداخت می کند و سپس اسناد را به منظور باز پرداخت وجوه پرداختی به بانک گشاینده اعتبار میفرستد.

بانک گشاینده اعتبار نیز در صورت انطباق اسناد با اعتبار،وجه تادیه شده از سوی بانک معرفی شده را باز پرداخت می کند.

خریدار اسناد را از بانک گشاینده اعتبار دریافت داشته،به متصدی حمل ارائه کرده و کالا را تحویل می گیرد.خریدار ممکن است بر اساس توافقش با بانک گشاینده مبلغ اعتبار را قبل یا بعد از دریافت اسناد به بانک بپردازد.

بانک معرفی شده ممکن است با یکی از عناوین ذیل عمل نماید:

1-  بانک ابلاغ کننده:

صرفا گشایش اعتبار را به اطلاع صادر کننده می رساند و هیچ مسئولیتی بر عهده نمی گیرد مگر بررسی متعارف صحت اعتبار.

2-  بانک تایید کننده:

متعهد است که برات صادره را پرداخت یا قبول کند مشروط بر اینکه صادر کننده اسناد مقرر را ارائه نموده و کلیه ی شرایط اعتبار را واجد باشد.در این شکل ذینفع هم از جانب بانک گشاینده اعتبار و هم از جانب بانک تایید کننده تعهدی را به نفع خود تحصیل می کند.

3-  بانک کارگزار:

اعتبار اسنادی را به نام خود افتتاح و به فروشنده ابلاغ می کند و از بانک گشاینده اعتبار نامی به میان نمی آورد.در این شکل ذینفع فقط از جانب بانک کار گزار تعهدی را به نفع خود تحصیل می کند و بانک گشاینده در مقابل ذینفع مسئول نیست.

در این مورد بانک کار گزاردر مقابل ذینفع، بانک گشاینده محسوب می گردد هر چند در واقع اینطور نیست.

به نظر باید ماهیت اعتبار اسنادی را عقدی دانست که ایجابش را خریدار داده و توسط بانک قبول می شود،پس در اعتبار اسنادی باید شرایط اساسی صحت معاملات رعایت شود و در صورت عدم رعایت ممکن است باطل تلقی گردد.

لازم به بیان است که زمان شروع اعتبار اسنادی در واقع زمانی است که گشایش اعتبار اسنادی به ذینفع(فروشنده)اعلام شده باشد و ذینفع رسما از گشایش اعتبار اسنادی مطلع گردد.(روشهای پرداخت ثمن در تجارت الکترونیک،سید حسین میری اسفند آبادی)

 انواع اعتبارات اسنادی

1-   اعتبار اسنادی تأیید شده و تأیید نشده

2-  اعتبار اسنادی تضمینی و تجاری

3- اعتبار اسنادی قابل برگشت (قابل فسخ) و غیر قابل برگشت (غیر قابل فسخ)

4-  اعتبار اسنادی دیداری و مدت دار

5-  اعتبار اسنادی قابل انتقال و غیر قابل انتقال

6- اعتبار اسنادی پادار و غیر پادار

7-  اعتبار اسنادی اتکایی (پشت به پشت)

8-  اعتبار اسنادی گردان

9-  اعتبار اسنادی با شرط قرمز (بند قرمز)

از آنجا که شرح تمام این انواع در حوصله این تحقیق نمی باشد به شرح برخی از آنها که دارای اهمیت بیشتری هستند اکتفا می کنیم.

اعتبار اسنادی تأیید شده و تأیید نشده

گاهی در قرارداد بین خریدار و فروشنده، شرط می شود که یکی از بانک های کشور محل اقامت یا تجارت فروشنده نیز اعتبارات اسنادی را تأیید کند زیرا فروشنده نمی تواند به بانک های خارجی تماما اطمینان نماید و گاهی برای گرفتن چنین تأییدی، بانک­های واسطه یا میانجی نیز وارد عرصه اعتبارات اسنادی می شوند. به این نوع از اعتبارات اسنادی، اعتبار اسنادی تأیید شده می گویند و در صورت فقدان چنین تأیییدی اعتبار تأیید نشده است.

اعتبار اسنادی تضمینی یا تجاری

اعتبار اسنادی تضمینی وسیله ای است جهت ضمانت اجرای تعهدات متعهد در قرارداد اصلی.

اعتبار اسنادی تجاری وسیله ای برای پرداخت بین المللی است.

به عبارت دیگر در نوع تجاری آن، اعتبار به منظور پرداخت مبلغ معین موضوع اعتبار به ذینفع، گشایش پیدا می کند و پرداخت منوط به تحویل اسنادی (معمولا سند حمل) به بانک می باشد اما در نوع تضمینی آن، اعتبار به منظور تضمین اجرای قرارداد است و اگر توافق اصلی به انجام رسیده باشد، اساسا اجرای اعتبارات اسنادی تضمینی منتفی است و تنها اگر متعهد اصلی به تعهداتش پایبند نباشد، موجبات وصول وجه اعتبار نامه فراهم خواهد شد و در اعتبارات اسنادی تضمینی، سندی که باید تسلیم شود می بایست نشانگر قصور درخواست کننده گشایش اعتبار از انجام تعهداتش باشد. این نوع اعتبار نامه، اعتبار اسنادی محسوب گشته اما در واقع به جای ضمانت نامه بانکی از آن استفاده می گردد.

اعتبار اسنادی قابل برگشت و غیر قابل برگشت

اعتبار اسنادی ممکن است قابل فسخ و یا غیر قابل فسخ باشد. در واقع اگر در اعتبار نامه تصریح به قابل فسخ بودن شده باشد، قابل فسخ (قابل برگشت باشد) و در غیر این صورت غیر قابل فسخ (غیر قابل برگشت است).

اگر اعتبار نامه قابل برگشت باشد، بانک گشاینده در هر زمانی می تواند بدون اطلاع دادن به ذینفع (غالبا بایع) اعتبار نامه را لغو نماید ولی از طرفی ملزم به دادن اطلاع به بانک تأیید کننده (در صورتی که اعتبار اسنادی تأیید شده باشد) است و اگر بانک تأیید کننده قبل از اطلاع از فسخ، مبلغ را بپردازد یا برات را قبول کند، می تواند برای بازپرداخت به بانک گشاینده اعتبار رجوع کند.

پس بهترین نوع اعتبارات اسنادی برای فروشنده، اعتبار نامه غیر قابل بازگشت است و غالبا اعتبار نامه قابل برگشت مورد استفاده قرار نمی گیرد.

اعتبار اسنادی قابل انتقال و غیر قابل انتقال

اعتبار اسنادی می تواند قابل انتقال یا غیر قابل انتقال باشد با این توضیح که اعتبارات اسنادی قابل معامله نیستند مگر اینکه بانک گشاینده اعتبار، قابلیت معامله با شخص ثالث را در خود سند پیش بینی کرده باشد.

اصول حاکم بر اعتبار اسنادی

1- استقلال از قرارداد پایه:

یکی از مهمترین ویژگی های اعتبار اسنادی استقلال آن به عنوان یک سند تجاری است.

طبیعتا اعتبار اسنادی برای پرداخت وجهی گشایش پیدا می کند که متکی به یک رابطه حقوقی است (آن وجه دین ناشی از رابطه حقوقی است) اما اصولا بانک ها خود را در گیر مسایل قراردادی فی ما بین طرفین نمی کنند بلکه فقط به شرایطی اکتفا می کنند که در متن اعتبار اسنادی درج شده است و به همین جهت ماده 4 مقررات متحد الشکل صراحتا اعتبار اسنادی را از قرارداد پایه جدا کرده است و تعهد بانک گشاینده را مستقل از تعهد متعهد اصلی دانسته و بانک براساس این اصل حاکم بر اعتبارات اسنادی نمی تواند به ایرادات ناشی از قرارداد پایه استناد کند.

2-  اصل انطباق اسناد:

پرداخت تنها زمانی بر اساس اعتبار اسنادی انجام می شود که اسناد ارائه شده منطبق با اعتبار نامه باشد. (روشهای پرداخت ثمن در تجارت بین المللی، خزاعی حسین)

مزایای اعتبارات اسنادی

1- تضمین

2-  تأمین نقدینگی و منابع مالی

3- نزدیکی جهت اقامه دعوا

1- تضمین: وجود بانک گشاینده و در برخی موارد بانک معرفی شده، برای صادر کننده تضمینی است تا ثمن را دریافت نماید. زیرا در مورد بانک احتمال عدم پرداخت و ورشکستگی بسیار اندک است.

از طرفی چنانچه بانک پیش از پرداخت ثمن ورشکسته شود صادر کننده می تواند جهت پرداخت ثمن علیه وارد کننده اقامه دعوا کند خواه ثمن را پرداخته باشد یا نه.

تضمین بانک به پرداخت ثمن آنچنان تضمینی است که با اختلاف در قرارداد پایه نیز، تضعیف نمی گردد.

وارد کننده نیز به سهم خود می تواند با بازپرداخت مبلغ اعتبار به بانک اسناد را دریافت نموده و با اطمینان از اینکه کالای منطبق با قرارداد ارسال شده است کالا را تحویل بگیرد.

بانک گشاینده اعتبار نیز بر اسناد کالا ها یا کالا هایی که این اسناد معرف آنهاست یا بر اموال عادی وارد کننده حق وثیقه تحصیل می کنند و این وثیقه نیز به نوعی تضمین بازپرداخت ثمنی است که بانک پرداخته است.

2- تأمین نقدینگی و منابع مالی: اعتبارات اسنادی برای وارد کننده و صادر کننده نقدینگی و منابع مالی را نیز عمدتا برای مدت حمل تأمین می کند. بدین طریق که به جز معدود مواردی که وارد کننده ثمن را پیش از ارسال کالا به بانک گشاینده می پردازد در هنگام سفارش کالا ثمن را نمی پردازد و نیازی به نقدینگی ندارد چرا که معمولا ثمن را پس از وصول کالا می پردازد.

صادر کننده نیز غالبا پس از ارسال کالا اسناد را به بانک ارائه و ثمن را دریافت یا قبولی را می گیرد.

3-  نزدیکی جهت اقامه دعوا: از آنجا که طرفین معامله با بانک های کشور خودشان در ارتباط اند، در صورت بروز هر نوع اشکال یا اختلافی علیه همان بانک ها اقامه دعوا می کنند و این امر مانع از صرف هزینه ی سنگین اقامه دعوا در خارج می گردد.

ایرادات اعتبارات اسنادی

1-  تأخیر

2- هزینه بالا

3-  تقلب

1- تأخیر: اولا گردآوری و ارائه اسناد و انتقال این اسناد کاغذی نیازمند زمان بسیاری است.

ثانیا غالبا یک دوم تا دو سوم اسناد ارائه شده با شرایط اعتبار مغایرت و اختلاف دارد.

البته لازم به ذکر است که اسناد الکترونیک در مقایسه با اسناد کاغذی سریع الصدورتر است.

الکترونیکی شدن اسناد، تأخیر مربوط به گردآوری و انتقال را که ملازم اسناد کاغذی است، از میان می برد اما در مورد اسناد الکترونیک کماکان مشکلات مغایرت و اختلاف پابرجاست. البته این اسناد به دلیل سرعت انتقال سریعا قابل تصحیح اند.

2- هزینه بالا: علت گران بودن اعتبارات اسنادی مربوط است به

الف- حجم بالای کاری که بانک ها در این زمینه انجام می دهند.

ب- خطراتی که بانک ها تقبل می کنند.

ج- مسئولیت ها و تعهداتی که بانک ها بر عهده می گیرند.

البته حتی با وجود گران تمام شدن اعتبار اسنادی، طرفین قراردادهای تجاری دائما از این روش استفاده می کنند زیرا محاسن عملیات اعتبارات اسنادی بر هزینه های آن ترجیح دارد

3-  تقلب: نظر به اینکه ارائه اسناد مقدمه پرداخت ثمن است، فروشندگان ممکن است کالایی بی ارزش ارسال کنند و یا اینکه اصلا کالایی ارسال نکنند و جهت دریافت ثمن کلیه اسناد را جعل نمایند. تقلب در اعتبارات اسنادی یک معضل بزرگ محسوب می شود.

نتیجه  گیری

در حقوق تجارت بین المللی روش های گوناگونی برای پرداخت ثمن وجود دارد و تجار به دنبال بهترین روش برای پرداخت بین المللی می باشند. خریدار سعی در انتخاب روشی دارد که کاملا به نفع او باشد (مانند روش پرداخت موعد دار) و از طرف دیگر فروشنده نیز سعی دارد روشی انتخاب شود که کاملا به نفع او باشد (مانند روش پیش پرداخت). اما معمولا روشی که کاملا به نفع یکی از طرفین باشد مورد توافق قرار نمی گیرد و خود این امر از معایب این روش های پرداخت است روشی کارآمدتر است که نیاز های هر دو طرف عقد را بر طرف نماید و در حال حاضر هیچ شیوه ی جایگزینی که بتواند نیازهای تجار را همانند اعتبارات اسنادی یا بهتر از آن پاسخ گو باشد وجود ندارد. با وجود اینکه اشکال جدید پرداخت در تجارت بین الملل به خصوص تجارت الکترونیک مانند فاکتورینگ (خرید بین المللی دین) در حال ظهور و پیدایش است، اعتبارات اسنادی همچنان بر سایر روشهای پرداخت برتری دارد.

در حال حاضر اعتبارات اسنادی رایج ترین شیوه پرداخت محسوب می گردد زیرا منافع تمام اطراف دخیل در معامله را تضمین و تأمین می کند. برای وارد کننده (خریدار) و صادر کننده(بایع) نقدینگی و منابع مالی مهیا می کند و امکان اقامه دعوا علیه یک شخص حقوقی محلی را در صورت بروز اختلاف برای طرفین معامله فراهم می آورد. زیرا در هر اعتبار نامه ای حداقل یک بانک یا موسسه مالی دخالت دارد که اعتبار اسنادی را گشایش می کند (گاها چندین بانک در اعتبار اسنادی دخیل اند) پس اعتبارات اسنادی در مقایسه با دیگر شیوه های پرداخت بی همتاست.

اتمامی روش های پرداخت دارای معایب و مزایا یی است و بر اساس همین معایب و مزایا ممکن است در هر مورد یک روش مناسب تر از سایر روش ها باشد و بیشتر مورد استفاده قرار گیرد. اما به طور کلی اعتبارات اسنادی دارای معایب کمی است که این معایب نیز همانطور که گفته شد با گسترش تجارت الکترونیک در حال رفع است و می توان به دلیل مزایای این روش از معایب آن چشم پوشی کرد. لازم به شرح است که به نظر اعتبار اسنادی روش بی عیبی نیست ولی در بین روش های موجود فعلی بهترین روش محسوب می گردد.

هر چند اعتبارات اسنادی در تجارت داخلی نیز مورد استفاده است لیکن مزیت ها و مزایای آن در قراردادهای بین المللی است که به روشنی آشکار می گردد به طوری که اعتبار اسنادی به خون حیات بخش بازرگانی بین المللی مطرح شده است.

منابع

1.کنوانسیون آنسیترال راجع به برات و سفته بین المللی 1989

2.  مقررات متحد الشکل اعتبارات اسنادی – نشریه شماره 600 اتاق بازرگانی بین المللی

3.  قانون مدنی

4.  قانون تجارت

5.  انصاری، علی، جزوه درسی حقوق تجارت، دانشگاه تربیت معلم، سال تحصیلی 90-89

6.  باستانی، پوران، انواع اعتبار اسنادی و برات وصولی

7. خزاعی، حسین، روشهای پرداخت ثمن در تجارت بین المللی، مجله دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه علامه طباطبایی

8. شبستری، سید علی، ابعاد حقوقی روشهای پرداخت در تجارت الکترونیک و تجارت بین المللی سنتی، پایان نامه کارشناسی ارشد حقوق بین الملل

9. شهبازی نیا، مرتضی، ماهیت حقوقی ضمانت نامه بانکی بین المللی و مقایسه آن با نهادهای سنتی

10.شهبازی نیا، مرتضی، شیوه های پرداخت ضمانت نامه های بانکی و ماهیت اسنادی آنها

11. شهبازی نیا، مرتضی، بررسی مفاد مشترک ضمانت نامه های بانکی مورد استفاده در تجارت بین الملل

12. شیروی، عبد الحسین، حقوق تجارت بین الملل، چاپ اول، انتشارات سمت

13. افتخار جهرمی، گودرز/ عیسی تفرشی، محمد/ شهبازی نیا، مرتضی، تحول نظام حقوقی ضمانت نامه بانکی در مقررات اتاق بازرگانی بین المللی

14. میری اسفند آبادی، سید حسین، روش های پرداخت ثمن در تجارت الکترونیک

15. گشایش اعتبارات اسنادی و بازرگانی، برگرفته از سایت آکاایران

www.akairan.com/maghalat

16.www.news.tavanir.org.ir

17 www.hoghough85.blogfa.com .

نویسنده مقاله:ایمان حسین پور شرفشاد

+ نوشته شده در  پنجشنبه دوم تیر 1390ساعت 19:50  توسط ایمان حسین پور  |